TRABZON Ä°ÇKALE (YUKARI HÄ°SAR) KAZISI

(2021)

Kazı Alanına İlişkin Bilgiler

Kazı alanı olarak belirlenen Ä°çkale’nin, Orta Hisar ve AÅŸağı Hisar ile birlikte ilk kuruluÅŸu çeÅŸitli kaynaklara göre M.Ö 2000’li yıllara kadar giden ancak somut verileri M.Ö. 500’lü yıllara ait Roma, Bizans, Komnenos ve Osmanlı medeniyetlerine ev sahipliÄŸi yapmış Trabzon’un tarihi kent merkezidir.

Arkeolojik kazı ve ona baÄŸlı olarak planlanan proje alanında, ÅŸu ana kadar herhangi bir bilimsel arkeolojik kazı ya da sondaj çalışması yapılmamıştır.

Ä°çkale’nin içi, 19.yy. sonlarına doÄŸru yerleÅŸime açıldığından, günümüzde neredeyse yarısı, niteliksiz betonarme yapılarla iÅŸgal edilmiÅŸ vaziyettedir. Ancak geriye kalan diÄŸer yarısı üzerinde, güneybatı kısımda, sur duvarına yakın yerde, Komnenos Hanedanı’na ait olduÄŸu bilinen, görünen kısmı iki katlı, kâgir bir Saray Kalıntısı, onun güney doÄŸusunda bir Hamam, duvar kalıntıları ile Ä°çkale’nin kuzeybatı köÅŸesinde, yine Komnenoslar döneminden olduÄŸu anlaşılan, surlara bitiÅŸik olarak inÅŸa edilmiÅŸ, ikiz tonozlu, iÅŸlevi henüz tanımlanmamış kâgir bir yapı ile doÄŸuda surlara içerden bitiÅŸik tek tonozlu bir yapı bulunur.

Ä°çkale’deki mevcut tarihi yapılar içinde Osmanlı Dönemi’nden kaldığı bilinen anıtsal tek yapı Ä°çkale Camii’dir. Bu camiinin ilk evresi 1461 yılındaki fethinden dokuz yıl sonra yani 1470 yılında yapılmış olan Ä°çkale/Åžirin Hatun Camii’dir. Åžirin Hatun, aynı yıl içinde Trabzon sancak beyi olan Abdullah’ın annesidir ve 1479 yılına kadar burada yaÅŸamışlardır. Ancak sakıflı camiler sınıfındaki Ä°çkale Camii bugünkü halini 1891 yılında almıştır.

Ä°çkale içinde, görünürde olan bu yapıların dışında, inÅŸaat alanları dâhil olmak üzere, boÅŸ kalmış kısımlarda, oldukça derin bir toprak/moloz dolgu tabakasının olduÄŸu anlaşılmaktadır. Bu durum toprak altında kalmış baÅŸkaca yapı veya yapı kalıntılarının; zindan, mahzen, sarnıç, dehliz, sonradan kapatılmış batı kapısıyla baÄŸlantılı yollar, muhafız odaları, askeri iÅŸlevli mekânlar vb. olabileceÄŸi çok yüksek ihtimal dâhilindedir.

Ä°çkale içinde yapılacak Arkeolojik kazı çalışmaları ilk etapta 5 bin metre karelik boÅŸ sahada gerçekleÅŸtirilecek, alanın diÄŸer bölümlerinin durumu (kamulaÅŸtırma) ilgili taraflarca belirlendikten sonra kazı çalışmaları Ä°çkale’nin tümünü kapsayacak ÅŸekilde geniÅŸletilebilecektir.

Arkeolojik kazısı ve restorasyonu tamamlanan sahalarda ilgili tarafların ve Bakanlık tarafından uygun görülmesi ile turizme yönelik bir Açık Hava Müzesi ya da bir Arkeo-Park/Müze-Park düzenlemesi yapılarak turizm maksatlı ziyarete açılacaktır.

Öngörülen Kazanımlar

Kültür ve Turizm Kazanımları

Planlanan kazı çalışmaları ile birlikte ortaya çıkarılacak olan tarihi kalıntıların veya eserlerin restorasyonu ve var olan kalıntıların yeniden ayaÄŸa kaldırılması ile tarih ve turizmin canlandırılması amaçlanmaktadır.

Kazı ve restorasyon çalışmaları sonunda hazırlanacak Açık Hava Müzesi ya da Arkeo-Park düzenlemesi ile ortaya çıkarılacak eserler ve kalıntıların canlı olarak izleyici tarafından görülmesi suretiyle kazı alanına iliÅŸkin yerli yabancı turistlerin ilgisi arttırılacaktır. Ayrıca kazı sonrası Ä°çkale’de oluÅŸturulacak Açık Hava Müzesi ya da Arkeo-Park alanı içinde açılacak sergi ve toplantı alanları ile dinlenme mekânları, bu noktada ziyaretçi sayısının artmasına da vesile olacaktır.

Kazı alanında oluÅŸacak yeni durum turizm açısından da büyük girdiler saÄŸlayabilecek ve bölge turizmine canlılık getirecek bir husustur. Zira kazılar sonrasında Trabzon-Ä°çkale, Sümela ve Ayasofya Camii’nden sonra, arkeolojik kalıntı ve buluntuların olduÄŸu çok önemli bir ören yeri ve turistik mekân olma kimliÄŸine kavuÅŸacak ve bölgenin turizm potansiyelinin artmasına çok önemli katkılar verecektir.

Üniversite Kazanımları

Trabzon Kalesi’nde, baÅŸta arkeolojik kazı çalışmaları olmak üzere, röleve, restitüsyon, restorasyon ve arkeo-park projelerinin hazırlanmasında ve uygulanmasına Karadeniz Teknik Üniversitesi’ Arkeoloji, Sanat Tarihi, Mimarlık Tarihi, Restorasyon ve Konservasyon ve Ä°nÅŸaat MühendisliÄŸi bölümleri ÖÄŸretim Üyeleri ve ÖÄŸrencilerinin disiplinler arası bir çalışmada bir araya gelmeleri, iÅŸ ve proje üretmeleri, bilgilerini paylaÅŸmaları, teorik bilgilerinin pratiÄŸe dönüÅŸtürülmesi yönünde fırsatlara sahip olacaklar. Ayrıca arkeolojik çalışma ekibinde farklı üniversitelerden öÄŸretim üyeleri ve öÄŸrencilerinin de bulunacak olması, yerli ya da yabancı üniversiteler arasında iÅŸbirliÄŸini, hatta ortak proje yapma imkânlarını da beraberinde getirecektir.  Kazı çalışmalarından elde edilecek bulgular, Arkeoloji, Antropoloji, Sanat Tarihi, Epigrafi, Arkeometri ve Mimarlık Tarihi gibi bilim dalları ve onların bilim insanları tarafından incelenecek, ulusal ve uluslararası bilimsel yayın ve sempozyumlara katılım saÄŸlanarak dünyaya tanıtılacaktır.