Son yıllarda dermatoloji polikliniklerine baÅŸvuran hastaların önemli bir bölümünde ortak bir ÅŸikâyet dikkat çekiyor: Gece artan kaşıntı, el bileklerinde ve parmak aralarında kızarıklık, kaşıntıya baÄŸlı yara izleri ve bazen aile bireylerinde benzer bulgular ve tanı çoÄŸu zaman net: Uyuz enfeksiyonu. Bu konu hakkında KTÜ Farabi Hastanesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Leyla Baykal SELÇUK önemli açıklamalarda bulundu.

Peki, bu kadar gündemde olan uyuz nedir? Neden bu kadar arttı? Tedavi neden bazen yetersiz kalıyor? Bir dermatoloji uzmanı olarak sahada sık karşılaÅŸtığımız bu enfeksiyona dair aklınızdaki tüm soruları bilimsel ve pratik bir çerçevede açıklamak istiyorum.

Uyuz, Sarcoptes scabiei var. hominis adı verilen mikroskobik bir parazitin neden olduÄŸu bulaşıcı bir deri hastalığıdır. Çıplak gözle görülemeyen bu parazit, insan derisinin en üst tabakasına yerleÅŸerek burada tüneller kazar, yumurtalarını bırakır ve hastalığın tipik kaşıntı kaşıntı ve cilt lezyonları ile hayat kalitesini ciddi biçimde düÅŸürebilir. Yumurtalar 3-4 gün içinde larvaya dönüÅŸür, eriÅŸkin hale gelmeleri ise yaklaşık 10-14 gün sürer. Bu döngü, uygun tedavi uygulanmazsa sürekli devam eder ve enfeksiyon kronikleÅŸebilir.

Uyuzun en yaygın bulaÅŸma yolu, enfekte kiÅŸiyle uzun süreli doÄŸrudan deri temasıdır. TokalaÅŸmak gibi kısa temaslarla genellikle bulaÅŸmaz, ancak aynı yatağı paylaÅŸmak, yakın temaslı sosyal iliÅŸkiler veya birlikte yaÅŸama ortamı bulaÅŸma riskini artırır. Ayrıca, parazitin deri dışında birkaç gün yaÅŸayabildiÄŸi göz önüne alındığında, ortak kullanılan çarÅŸaf, havlu, kıyafet gibi eÅŸyalar da bulaÅŸ kaynağı olabilir.

Uyuz enfeksiyonunun en tipik belirtisi, geceleri artan ve sıcaklar artan yoÄŸun kaşıntıdır. Bu kaşıntının nedeni, parazitin hareketi ve dışkısına karşı geliÅŸen alerjik reaksiyondur. Lezyonlar sıklıkla el parmak araları, el bilekleri, kol içleri, göbek çevresi, kalçalar ve erkeklerde genital bölge gibi bölgelerde görülür. Deride kızarıklık, ince tünel izleri, küçük su dolu kabarcıklar (veziküller) ve kaşıntıya baÄŸlı yara izleri olabilir. Bebeklerde ve yaÅŸlılarda hastalık farklı ve daha yaygın seyredebilir; tüm vücut tutulumu görülebilir.

Uyuz, toplumun her kesiminde görülebilir ancak bazı gruplar örneÄŸin kalabalık ortamlarda yaÅŸayanlar (yurtlar, bakımevleri, cezaevleri), aile bireylerinden biri uyuz olanlar,düÅŸük sosyoekonomik koÅŸullarda yaÅŸayanlar, bağışıklık sistemi zayıflamış bireyler,uzun süre hasta ile yakın temasta bulunan saÄŸlık çalışanları daha yüksek risk altındadır:

Uyuz tedavisinde baÅŸarı gerçekten düÅŸük mü diye sorguladığımızda aslında doÄŸru ilaç, doÄŸru uygulama ve eÅŸ zamanlı çevresel önlemlerle tedavinin oldukça baÅŸarılı olduÄŸunu görmekteyiz. Ancak, son yıllarda tedaviye raÄŸmen ÅŸikâyetlerin devam etmesi, ilaçlara direnç geliÅŸtiÄŸi algısını doÄŸurmuÅŸtur. Gerçekte bu durumun birkaç temel nedeni vardır. Bunlardan en önemlisi tedavinin eksik uygulanması örneÄŸin sadece hasta bireyin tedavi edilmesi, diÄŸer temaslıların tedavi almaması, bir diÄŸer etken ilacın hatalı kullanımı (kısa süreli uygulama, sadece kaşınan yerlere sürülmesi), tekrarlayan bulaÅŸ (aile bireylerinin tedavi edilmemesi) ve parazitin yaÅŸadığı eÅŸyaların temizlenmemesidir. Dolayısıyla her tedavi baÅŸarısızlığında ilaç direnci düÅŸünülmeden önce mutlaka bu faktörler gözden geçirilmelidir.

Dünyada ve ülkemizde son yıllarda topikal permetrin gibi klasik tedavilere yanıt oranında azalma bildirilmiÅŸtir. Bu, kısmen yanlış kullanım nedeniyle geliÅŸmiÅŸ olabilir. Bununla birlikte, gerçek bir biyolojik direnç de bazı çalışmalarda gösterilmiÅŸtir. Bu nedenle, tedaviye yanıt alınamayan olgularda alternatif tedaviler (ivermektin gibi sistemik ilaçlar) gündeme gelmiÅŸtir. Yine de dikkatle ve dermatoloji uzmanı gözetiminde kullanılması gerekir.

Uyuz, bireysel deÄŸil toplumsal bir enfeksiyondur. En sık tedavi baÅŸarısızlık nedeni, aynı evde yaÅŸayan bireylerden bir veya birkaçının sessiz taşıyıcı olmasıdır. Åžikâyeti olmayan aile bireyleri bile paraziti taşıyabilir. Bu nedenle, aynı evde yaÅŸayan herkesin eÅŸ zamanlı olarak tedavi edilmesi esastır. Aksi halde, hastalık bir kısır döngü ÅŸeklinde devam eder.

Uyuzdan korunmak için alınabilecek bazı temel önlemlerin arasında temaslı kiÅŸilerin taranması ve tedavisi yer alır. Ayrıca ortak eÅŸya kullanımından kaçınmak, özellikle yatak çarÅŸafı, yastık kılıfı, havlu gibi eÅŸyalar kiÅŸisel olmalıdır, giysilerin ve çarÅŸafların temizliÄŸinde 60°C’de yıkama ve yüksek ısıda ütüleme önerilir. Yıkanamayan eÅŸyalar, hava geçirmez torbada en az 72 saat bekletilmelidir.Tedavi sonrası temizlik önemlidir, tedavi ile birlikte ev temizliÄŸi eÅŸ zamanlı yapılmalıdır. Aksi halde yeniden enfeksiyon görülebilir.

Sonuç olarak uyuz, artan sıklığı, kolay bulaÅŸması ve tedavi zorlukları nedeniyle sadece bireyin deÄŸil, toplumun da saÄŸlık sorunu haline gelmiÅŸtir. Hastalığın damgalanma korkusu ile gizlenmesi, tedaviye geç baÅŸlanmasına ve daha fazla kiÅŸiye bulaÅŸmasına yol açmaktadır. Bir dermatoloji hekimi olarak vurgulamak isterim ki, uyuz enfeksiyonu tedavi edilebilir bir hastalıktır. Ancak bu tedavi, doÄŸru tanı, doÄŸru ilaç, eÅŸ zamanlı aile tedavisi ve çevresel hijyen önlemleri ile mümkündür. Åžüpheleniyorsanız, zaman kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına baÅŸvurmanız, hem kendiniz hem çevreniz için en doÄŸru adım olacaktır.