Karadeniz Teknik Üniversitesi Farabi Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Demet SaÄŸlam Aykut, Covid-19 Pandemi sürecinin toplum ruh saÄŸlığı üzerinde olumsuz etkileri olduÄŸunu ve bu etkilerin artış eÄŸiliminin tsunami gibi olduÄŸunu belirtti.

Covid-19 Pandemi sürecinin toplum üzerinde sosyal, politik ve ekonomik etkilerinin yanı sıra nüfusun büyük bir bölümü üzerinde ruhsal etkileri oldu. Salgın nedeniyle artan psikolojik stres, hastalık bulaÅŸma korkusu, karantina uygulaması, pandemi sürecine iliÅŸkin belirsizlik ve yetersiz bilgilendirilme ruh saÄŸlığı problemlerinin geliÅŸme riskini beraberinde getirmiÅŸtir.

Salgınlarda toplumda görülen psikolojik tepkileri sıralayacak olursak:

►  Hastalanma ve ölüm korkusu,

►  Tedavi gereken durumlarda hastalığı kapma endiÅŸesiyle saÄŸlık kurumlarına baÅŸvurmaktan çekinme,

►  Geçim kaynaklarını kaybetme, izolasyonda iken çalışamama, iÅŸten çıkarılma korkusu,

►  Hastalıkla iliÅŸkilendirilip toplum tarafından dışlanma ya da temaslı olarak deÄŸerlendirilip karantina altına alınma korkusu,

►  Sevdiklerini koruyamama, onlara virüs bulaÅŸtırma ve virüs yüzünden sevdiklerini kaybetme korkusu,

►  Karantina uygulaması nedeniyle sevdiklerinden ve bakım verenlerden ayrı tutulma korkusu,

►  Ebeveynleri veya bakım verenleri karantina altına alındığı için yanında refakatçisi olmayan ve onlardan ayrı tutulan çocuklar, engelliler veya yaÅŸlılarla ilgilenmeyi hastalık kapma korkusuyla reddetme,

►  Ä°zolasyon koÅŸullarından dolayı çaresizlik, sıkıntı, yalnızlık ve depresif hissetme;

ÅŸeklindedir.

Günlük YaÅŸantıda Aşırı Korunmacı Davranışlara Neden Oldu

COVID-19 salgınının neden olduÄŸu korku, bireyler üzerinde anksiyete ve depresyon gibi önemli ruh saÄŸlığı sorunlarını ortaya çıkardı. Bu dönemdeki psikolojik etkiler ÅŸiddetli ve kalıcı ruhsal sorunlara yol açabilmektedir. Bireyler enfeksiyon tehdidine karşı yineleyici kontrol etme ve güvence arama davranışı sergileyebilmektedirler. Hastalığa yakalanma endiÅŸesi fazla olan kiÅŸiler hijyen kurallarını tıbben gereksiz ve aşırı boyutta uygulayabilmekte, örneÄŸin önerilen ÅŸekilde el yıkamaktan daha ağır davranışlar ya da aşırı korunma veya güvenlik davranışları gösterebilmekte, hastalıktan korunma adına uzun zaman harcayabilmekte, tedbirlere çok abartabilmektedirler.

Pandemi Süreci, Psikolojik Rahatsızlıkları Körükleyip Yenilerini Ortaya Çıkarabiliyor

Pandemi, yeni ruhsal bozukluklara zemin hazırlayabilir veya önceden var olan bozuklukların ÅŸiddetlenmesine sebep olabilir. Salgın süreci; depresif belirtiler, anksiyete bozuklukları, bedensel belirtiler, suçluluk hissi, Travma Sonrası Stres BozukluÄŸu (TSSB), deliryum, psikoz ve hatta intihar gibi çeÅŸitli psikiyatrik bozukluklara neden olmuÅŸtur. TSSB, ölümlere tanık olma ve sevdiklerinin ölümü gibi pandemi ile iliÅŸkili çeÅŸitli stres faktörleri nedeni ile ortaya çıkabilmektedir.

Fiziksel Mesafeye Dikkatli YaÅŸam Biçimi, Hem Ruhsal Hem De Fiziksel SaÄŸlığı Olumsuz Etkiledi

COVID-19 pandemisi için birincil önleyici çabalar arasında yer alan fiziksel mesafe, karantina ÅŸeklindeki fiziksel kısıtlamalardan kaynaklanan sosyal izolasyon ve yol açtığı yalnızlık, hem ruhsal hem de fiziksel saÄŸlığı olumsuz etkiledi. Karantina ve izolasyonda görülebilen ruhsal belirtiler arasında kaygı, endiÅŸe, korku, huzursuzluk, sinirlilik hali, çaresizlik hissi, tetikte olma hali, kas aÄŸrıları, sağlık kaygısı, deÄŸersizlik hissi, suçluluk hissi, motivasyon kaybı, isteksizlik, dikkatini toplama güçlüÄŸü, iÅŸtah deÄŸiÅŸiklikleri, uykusuzluk, öfke ve tahammülsüzlük, tükenmiÅŸlik ve yalnızlık hissi yer alır.

Uzun Dönemde Sosyal BaÄŸlar Kopuyor; Aile Ä°çi Åžiddet Ä°se Artıyor

Salgının uzun dönemli ruhsal etkileri arasında sosyal aÄŸların, kiÅŸiler arası iliÅŸkilerin zayıflaması, öfke ve saldırganlığın ortaya çıkması, saÄŸlık çalışanlarına karşı olumsuz davranışlar sayılabilir. Ayrıca, psikiyatri kliniklerine gidilememesi ya da baÅŸvuruların ertelenmesi nedeniyle ruhsal hastalıklarda ÅŸiddetlenme ya da nüksetmeler görülmüÅŸtür. Salgının uzun dönemli etkilerinden bir diÄŸeri ise aile içi ÅŸiddettir. Salgın sürecinde aile içi psikolojik baskı ve ÅŸiddette artma gözlenmektedir. Öfkeli ve saldırgan tutumların hedefinin sıklıkla kadınlar ve çocuklar olduÄŸu görülmektedir.

Hastalar, Hasta Yakınları ve SaÄŸlıkçılar Dışlanabiliyor

Damgalama ve ayrımcılık bulaşıcı hastalıklarda, hastalığı yaÅŸayan bir kiÅŸi veya gruba yönelik olumsuz, kötüleyici, düÅŸmanca, deÄŸersizleÅŸtirici ve ayrımcı tutumları içerir. COVID-19 ile iliÅŸkili olarak hastalara, hastaların ailelerine, saÄŸlık çalışanlarına yönelik sosyal damgalama ve ayrımcılık görülebilmektedir.

Sosyal Ä°liÅŸkiler Güçlendirilmeli, Damgalamanın Tam Cephe Karşısında Durulmalı

Neler yapılabilir: Pandemi sürecinde ruhsal sorunlarla baÅŸ edebilmek için sosyal çevremizle baÄŸlantı içinde kalmalıyız. Yakınlarımız, arkadaÅŸlarımız ve dostlarımızla iletiÅŸim içinde olmak, bize duygularımızı paylaÅŸmak için olanak ve stresi azaltmak için çıkış yolları saÄŸlayacaktır. Bununla birlikte pandemi nedeniyle yaÅŸanılan stres veya endiÅŸe günlük hayatı olumsuz etkilediÄŸi, iÅŸlevselliÄŸi bozduÄŸu takdirde ruhsal destek almak gerekir.

Damgalamayı durdurmak, insan hakkı ihlallerini engellemek için olduÄŸu kadar, toplulukları ve bireyleri ruhsal olarak dayanıklı kılmak açısından da önemlidir. COVID-19 pandemi sürecinin her aÅŸamasında damgalama ve ayrımcılığa karşı durulması ve bu konuda önleyici adımların atılması pandemi ile mücadelede önemli bir yer tutmaktadır.