Karadeniz Teknik Üniversitesince geliÅŸtirilen proje, akciÄŸer kanseri tedavisinde, yapay zeka kullanılarak görevleri belirlenen proteinlerle yeni ilaçların keÅŸfedilmesine yardımcı olacak.

KTÜ Tıp Fakültesi Biyoistatistik ve Tıp BiliÅŸimi Anabilim Dalı ÖÄŸretim üyeleri yöneticiliÄŸinde geliÅŸtirilen, "Kanserde Ä°mmünoterapi EtkinliÄŸinin Ä°yileÅŸtirilmesine Yönelik Makine ÖÄŸrenmesine Dayalı Yeni Gen KeÅŸfi ve Ä°laç Yeniden Konumlandırma Platformunun GeliÅŸtirilmesi" adlı TÜBÄ°TAK projesi, akciÄŸer kanserine yönelik yeni ilaçların yapay zekayla keÅŸfini amaçlıyor.

11 üniversiteden akademisyen ve araÅŸtırmacıların yer aldığı projenin ilk aÅŸamasında, immünoterapiye (bağışıklık sisteminin kanser hücreleri ile savaÅŸmasını saÄŸlayan tedavi türü) dirençli kanserlerin bağışıklık sisteminden kaçış mekanizmaları araÅŸtırıldı.

Bu kapsamda da yapay zeka yoluyla söz konusu kaçışı saÄŸlayan mekanizmalarda yer alan temel proteinler keÅŸfedildi. Bu proteinlerin listesi, proje ortaklarıyla paylaşıldı.

Yaklaşık 2 yıllık bir süreçte gerçekleÅŸtirilen çalışmanın ilk bulguları, "Learning functional properties of proteins with language models" baÅŸlığıyla uluslararası "Nature Machine Intelligence" dergisinde yayımlandı.

Çalışmanın akciÄŸer kanseri tedavisinde yeni ilaçların keÅŸfedilmesine yardımcı olması hedefleniyor.

"Kanser hücreleri bağışıklık sisteminden kaçabiliyor"

Proje yöneticisi KTÜ Tıp Fakültesi Biyoistatistik ve Tıp BiliÅŸimi Anabilim Dalı ÖÄŸretim Üyesi Prof. Dr. Kemal Turhan, AA muhabirine, immünoterapi çok umut vadeden bir yöntem olmasına raÄŸmen kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminden kaçabildiÄŸini söyledi.

Turhan, "Projenin temel amacı, bağışıklık sisteminden kaçan ve immünoterapiye dirençli akciÄŸer kanserleri için yapay zeka kullanarak yeni ilaç hedefleri keÅŸfetmek ve aday ilaçlar tahmin etmektir. Bunu klasik yöntemlerle gerçekleÅŸtirdiÄŸinizde yeni bir kanser ilacı ortalama 10 yılda ve 1 milyar dolar maliyetle geliÅŸtirilmektedir. Dolayısıyla projemizin özü yapay zeka ile zaman ve maliyetlerden tasarruf saÄŸlamaktır. Dergide yayınlanan çalışmamızda da yeni ilaç hedeflerinin belirlenmesinde kullanılabilecek en baÅŸarılı yapay zeka metotlarını ortaya çıkarmayı hedefledik."

"Olabilecek en iyi ilaç hedefi protein adayları bulundu"

Turhan, bu kapsamda projede paydaÅŸların kullanabileceÄŸi ilaç hedeflerini tahmin ettiklerine dikkati çekerek ÅŸöyle devam etti:

"Protein seçiminde tabii ki yapay zekanın çok sayıda ve çeÅŸitlilikte yöntemleri arasında hangilerinin kullanılabileceÄŸini göstermeye yönelik çalışmamız çok önemliydi. Dünyaca ünlü ve alanının en iyisi dergide bu çalışma yayınlanmış oldu. Bu benim ve ekibim için son derece önemli ve gurur vericidir. Amacımız gerçekten dünya bilimine katkıda bulunurken, Türkiye'de bu baÅŸarıları gerçekleÅŸtirebilecek genç araÅŸtırmacıların olduÄŸunu göstermekti."

Ä°mmünoterapinin önemine iÅŸaret eden Prof. Dr. Turhan, "Ä°mmünoterapide kullanılan ilaçlara ek olarak bu kaçış mekanizmalarının önüne geçecek ve tümör hücrelerinin bağışıklık sisteminden kaçmalarına engel olacak yeni ilaçlar bulunulabilir. Ana hedefimiz, proje kapsamında ve proje sonrası çalışmalarla kanser tedavisinde doÄŸrudan kullanılacak yeni ilaçları keÅŸfetmek. Süreç zaten bizi oraya götürüyor. " diye konuÅŸtu.

"Bu dergide Türkiye'den yayımlanan ilk çalışma"

KTÜ'den ArÅŸ. Gör. Serbülent Ünsal da projede 11 farklı kurumla üniversite araÅŸtırma enstitüleri dahil olmak üzere iÅŸ birliÄŸi yaptıklarını söyledi.

Çalışmanın sorumlu yazarlığını Hacettepe Üniversitesinden Doç. Dr. Tunca DoÄŸan'ın yaptığını dile getiren Ünsal, ODTÜ'den Dr. ÖÄŸr. Üyesi Aybar Can Acar'ın çalışmaya birincil derecede katkı veren isimler arasında yer aldığını belirtti.

Ünsal, amaçlarının kanserin bağışıklık sisteminden kaçışına yönelik yeni mekanizmaları keÅŸfetmek ve bu mekanizmalara yönelik ilaçlar bulmak olduÄŸunu ifade ederek, "Çalışmamız dünyaca ünlü Nature Machine Intelligence dergisinde yayımlandı. Çalışmamız, bu dergide Türkiye'den yayımlanan ilk çalışma." dedi.