KTÜ Farabi Hastanesi Gastroenteroloji Bölüm BaÅŸkanı Prof. Dr. Orhan ÖZGÜR, karaciÄŸer yaÄŸlanmasının yaygınlığı ve tehlikesi konusuna dikkat çekerek ÅŸunları kaydetti:
KaraciÄŸerde normalden fazla yaÄŸ birikmesine, karaciÄŸer yaÄŸlanması diyoruz. Alkol kullanmayan veya çok az kullanan kiÅŸilerde görülen karaciÄŸer yaÄŸlanması, alkol kullanımı ile iliÅŸkili olmadığından buna “alkole baÄŸlı olmayan yaÄŸlı karaciÄŸer hastalığı” denir. YaÄŸlı karaciÄŸer hastalığı “basit yaÄŸlanma” olabileceÄŸi gibi “non-alkolik steatohepatit (NASH)” tipi de olabilir. 
KaraciÄŸerde sadece yaÄŸlanma varsa ve beraberinde herhangi bir iltihap yoksa bu tablo, tehlikeli bir tablo deÄŸildir ve ilerleyici bir özellik göstermez. Bu hastalarda, karaciÄŸer enzimleri yani ALT ve AST genellikle normaldir. Buna karşılık steatohepatit (NASH) geliÅŸtiÄŸinde yani yaÄŸlanma ile birlikte karaciÄŸerde iltihaplanma söz konusu olduÄŸunda, bu tablo zaman içinde karaciÄŸer hücrelerinin harap olmasına (nekroz) yol açar ve fibrozis denilen karaciÄŸerde yara dokusu (nedbe) oluÅŸmaya baÅŸlar. Bu yara izi dokusu arttıkça karaciÄŸer düzgün çalışamaz ve karaciÄŸerin iÅŸlevi gün geçtikçe bozulur. Hastalık ilerledikçe olay, siroza doÄŸru ilerler. Ayrıca steatohepatite (NASH) baÄŸlı geliÅŸen karaciÄŸer sirozu zemininde karaciÄŸer kanserinin de geliÅŸebildiÄŸini görüyoruz. 
Sonuç olarak steatohepatit denen aÅŸamada olan karaciÄŸer yaÄŸlanmasında siroz ve kanser geliÅŸme riski vardır. Bu hastalarda genellikle karaciÄŸer enzimleri yüksek seyreder. Bu nedenle karaciÄŸer yaÄŸlanması tanısı konan hastaları, ayrıntılı bir ÅŸekilde deÄŸerlendirmek ve sıkı takip etmek gerekir. Sadece karaciÄŸer yaÄŸlanması olan hastaların 6 ayda bir, steatohepatitli hastaların ise 3 ayda bir periyodik kontrolden geçmesini uygun görüyoruz. En geç yılda bir kere ultrasonografi yapılması gerekir. Hastalara Fibroscan ve karaciÄŸer biyopsisi yapılması da gerekebilir.
Türkiye’de eriÅŸkinlerde, her 100 kiÅŸiden 30 tanesinde alkole baÄŸlı olmayan yaÄŸlı karaciÄŸer hastalığı olduÄŸu tahmin edilmektedir. Yine karaciÄŸer yaÄŸlanmanız varsa %20 ihtimalle NASH hastalığınız var demektir. Her 5 karaciÄŸer yaÄŸlanmasından bir tanesi NASH’dir.
Türkiye’de 3,8 milyon NASH hastası olduÄŸu, 133 bin kiÅŸide ÅŸu an NASH’e baÄŸlı siroz geliÅŸmiÅŸ olduÄŸu tahmin edilmektedir. Bunlar, çok büyük rakamlardır.
KaraciÄŸer yaÄŸlanması olan hastalarımızın genellikle herhangi bir ÅŸikâyeti yoktur. Hastalarımız, hasta olduklarının farkında bile deÄŸildir. Hasta genellikle baÅŸka bir hastalık nedeniyle tetkik edilirken karaciÄŸer yaÄŸlanması fark edilir.
Hastalarımızın az bir kısmında bazı ÅŸikâyetler görülebilir. Bu ÅŸikâyetler; karında saÄŸ üstte aÄŸrı, dolgunluk hissi, halsizlik, çabuk yorulma ÅŸeklinde sıralanabilir. Hastalığın ilerlemiÅŸ döneminde; kaşıntı, iÅŸtahsızlık, bulantı ve sarılık görülebilir. Muayenede, karaciÄŸer genellikle büyük olarak tespit edilir. 
Ä°laç tedavisinden önce bu hastalarımıza ÅŸunları önerebiliriz:
Yapılabilecek en iyi ÅŸey, özellikle beslenme ÅŸeklimizi deÄŸiÅŸtirmektir. Hayvansal yaÄŸlar, karaciÄŸer için oldukça zararlıdır. Hayvansal yaÄŸlardan, sakatat, yaÄŸlı et gibi kolesterol içeren yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Mümkün olduÄŸunca yaÄŸsız yemeÄŸi tercih etmeliyiz. Sebze, meyve (uygun ölçüde), beyaz et ve lifli gıdaları tüketmeye özen göstermeliyiz. Åžeker, vücutta yaÄŸa dönüÅŸtürüldüÄŸü için karbonhidrat ve ÅŸeker tüketimimizi mümkün olduÄŸu kadar azaltmalıyız.
Düzenli olarak spor yapmalı ve spor yapmayı, yaÅŸamımızın bir parçası haline getirmeliyiz. Ne yazık ki ülkemizde spor yapma alışkanlığı yeterli deÄŸildir. Egzersizin; kilo vermede, karaciÄŸer yaÄŸlanmasında önemli bir mekanizma olan insülin direncini düÅŸürmede ayrıca uzun vadeli olarak kalp ve damar hastalıklarından korunmada faydalı olduÄŸu kesin olarak ispatlanmıştır. Bu yararın ortaya çıkması için günde en az 30-45 dk. olmak üzere haftada 4 gün tempolu yürüyüÅŸ yapmak gerekir. Ayrıca hastanın seçimine ve kalp ve damar hastalığı durumuna göre; bisiklet, yüzme, tenis, koÅŸu bandı, ip atlama tercih edilebilir. Kalp ve damar hastalığı bulunmayan daha genç bireylerde, daha yüksek yoÄŸunluklu egzersiz programları da uygulanabilir. KiÅŸisel saÄŸlık geçmiÅŸinde veya ailede ÅŸeker hastalığı, kan yaÄŸları dengesizliÄŸi, obezite (ÅŸiÅŸmanlık) varsa karaciÄŸer yaÄŸlanması konusunda dikkatli olmak gerekir. Unutmamak gerekir ki karaciÄŸer hastalıklarında genetik yatkınlık son derece önemlidir. 
Göbekli veya ÅŸiÅŸman iseniz uzun süredir alkol kullanımı varsa ve ÅŸeker hastalığı varsa veya kan yaÄŸları yüksekse karaciÄŸer kan testlerine baktırmanız ve ultrason çektirmeniz uygun olacaktır.
Fazla kilonuz varsa kilo vermeye gayret ediniz. Bel çevrenizi inceltiniz (erkekseniz 100, kadınsanız 88 cm’nin altına indiriniz). Latent (gizli) ÅŸeker hastalığınız varsa ve alkol kullanıyorsanız, trigliserid isimli yağınız yüksek, iyi kolesterol HDL’niz düÅŸük (%40 mg.dan az), ürik asidiniz yüzde 7 mg.dan fazla ise daha uyanık ve bilinçli olmalısınız. Hastalarda kilo kaybı; yavaÅŸ ve sürekli olmalı, hedef haftada 400-500 gram kilo kaybı olmalıdır (haftada 1,5 kg’ı aÅŸmamalıdır).
Alkole baÄŸlı olmayan yaÄŸlı karaciÄŸer hastalığında, diyet ve egzersizin yerine geçebilecek herhangi bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Bu hastalığın tedavisinde kullanılmak üzere ülkemizde ve uluslararası alanda devam eden birçok ilaç araÅŸtırma çalışması bulunmaktadır. Basında ve internet ortamında, yoÄŸun bir bilgi kirliliÄŸi ve yanlış bilgilendirme mevcuttur. Lütfen! Doktorunuzun bilgisi dışında ilaç, bitkisel ilaç veya çeÅŸitli kürler kullanmamanızı tavsiye ederim.

 

Previous Next